IBINENTA NG TATAY ANG KANYANG NAG-IISANG KALABAW KAYA GALIT NA GALIT ANG KANYANG ANAK DAHIL WALA NA SILANG KATULONG SA BUKID PERO NATIGILAN SIYA AT HINDI MAKAPANIWALA NANG IABOT SA KANYA NG AMA ANG ISA SA PINAPANGARAP NIYA

IBINENTA NG TATAY ANG KANYANG NAG-IISANG KALABAW KAYA GALIT NA GALIT ANG KANYANG ANAK DAHIL WALA NA SILANG KATULONG SA BUKID PERO NATIGILAN SIYA AT HINDI MAKAPANIWALA NANG IABOT SA KANYA NG AMA ANG ISA SA PINAPANGARAP NIYA

Mainit ang ulo ni Joel habang naglalakad pauwi galing sa bayan. Masama ang timpla niya dahil nabalitaan niya mula sa mga kapitbahay ang ginawa ng kanyang tatay. Pagdating niya sa kanilang maliit na kubo sa gitna ng palayan sa Isabela, agad siyang dumeretso sa likod-bahay.

Wala doon si Makisig.

Si Makisig ang kanilang kaisa-isang kalabaw. Ito ang kanilang “tractor,” ang kanilang katuwang sa pag-aararo, at ang kanilang best friend sa bukid. Sa halip na kalabaw, nakita niya si Mang Tonio, ang kanyang ama, na nakaupo sa papag at nagbibilang ng pera.

“Tay!” sigaw ni Joel. “Totoo ba ang chismis? Binenta mo si Makisig kay Mang Gorio?!”

Dahan-dahang tumingala si Mang Tonio. Bakas sa mukha nito ang pagod at katandaan.
“Oo, anak. Kinuha na nila kanina.”

Sumabog ang galit ni Joel.
“Tay naman! Ano bang pumasok sa isip niyo?! Si Makisig na lang ang katuwang natin dito! Paano tayo magtatanim next month? Wala tayong pambayad sa hand tractor! Mano-mano na naman ba tayo? Papatayin niyo ba ang sarili niyo sa hirap?!”

Hindi sumagot ang ama. Patuloy lang ito sa pag-aayos ng mga gusot na papel na pera.

“Ano ’yan? Pangsugal? Pang-inom?” sumbat ni Joel, nadadala ng emosyon. “Alam niyo naman na hirap na hirap na tayo. Gusto ko sanang makaahon tayo, pero parang hinihila niyo tayo pababa! Paano uunlad ang saka natin kung pati ang puhunan binenta niyo na?”

Napaupo si Joel sa lupa, sapo ang kanyang noo.
“Pagod na pagod na ako, Tay. Sawang-sawa na ako sa putik.”

Tumayo si Mang Tonio. Lumapit siya sa anak. Inabot niya ang isang puting envelope na medyo madumi na dahil sa pagkakawak ng kanyang magagaspang na kamay.

“Hindi ko ’yan ipapang-inom, Joel,” mahinahong sabi ng ama. “Buksan mo.”

Padabog na kinuha ni Joel ang envelope.
“Ano ’to? Listahan ng utang?”

Pagbukas niya, tumambad sa kanya ang isang papel na may tatak ng airline.

Isang plane ticket papuntang Manila. At sa loob nito, may nakaipit na show money at pocket money.

Natigilan si Joel. Nanlaki ang kanyang mga mata habang binabasa ang pangalan sa ticket: JOEL REYES.

“T-Tay…” nauutal na sabi ni Joel. “Para saan ’to?”

Umupo si Mang Tonio sa tabi ng anak at tinapik ang likod nito.

“Alam ko, anak,” panimula ni Mang Tonio. “Alam kong gabi-gabi kang nagpupuyat sa cellphone mo para mag-apply ng trabaho sa Maynila. Nakita ko yung email na natanggap ka sa isang malaking kumpanya sa Makati noong isang linggo. Narinig kitang kausap ang nanay mo sa puntod niya, umiiyak ka kasi sabi mo natanggap ka nga, pero wala ka namang pamasahe at pambayad sa boarding house kaya hindi mo na lang tutuluyan.”

Napatulala si Joel. Akala niya ay tago ang lahat ng iyon. Akala niya ay hindi naririnig ng ama ang mga hikbi niya sa gabi.

“Ayaw kong maging magsasaka ka habambuhay, Joel,” garalgal na sabi ni Mang Tonio. “Tingnan mo ang mga kamay ko. Bitak-bitak. Sunog ang balat. Masakit ang likod. Ito ang buhay ko. Pero hindi ito ang buhay na pangarap ko para sa ’yo.”

“Pero Tay… si Makisig…” naiiyak na sabi ni Joel. “Siya na lang ang meron tayo.”

Ngumiti nang mapait si Mang Tonio. Tumingin siya sa bakanteng kulungan.

“Binenta ko ang kalabaw, anak, para hindi ikaw ang maging kalabaw,” makahulugang sabi ng ama. “Si Makisig, hayop lang ’yun. Napapalitan. Pero ang pangarap mo? Ang kinabukasan mo? Kapag pinalampas mo ’yan ngayon, baka hindi na bumalik.”

Napaluhod si Joel sa harap ng ama. Niyakap niya ang tuhod nito at humagulgol.

“Sorry, Tay! Sorry kung nasigawan kita! Sorry kung akala ko wala kang pakialam!” iyak ni Joel. “Pero paano ka? Sino na ang kasama mo dito? Wala ka nang katulong.”

Page: SAY – Story Around You | Original story.

Hinaplos ni Mang Tonio ang buhok ng anak.
“Kaya ko pa naman. At saka, mas gagaan ang trabaho ko sa bukid kapag alam kong ikaw, nasa aircon na. Kapag alam kong hindi ka na nagbibilad sa araw. Ang tagumpay mo ang magiging lakas ko.”

Ibinigay ni Mang Tonio ang pinagbentahan ng kalabaw kay Joel.
“Gamitin mo ’to pang-simula. Bumili ka ng maayos na damit. Huwag mong tipirin ang sarili mo doon. Galingan mo ha?”

Nang sumunod na araw, inihatid ni Mang Tonio si Joel sa sakayan ng bus papuntang airport. Walang kalabaw na humatid sa kanila, naglakad lang sila. Pero magaan ang pakiramdam ni Joel.

Habang umaandar ang bus, nakadungaw si Joel sa bintana. Nakita niya ang kanyang ama na nakatayo sa gilid ng kalsada, kumakaway, maliit at nag-iisa na lang.

Tumulo ang luha ni Joel, pero puno ito ng determinasyon. Nangako siya sa sarili niya na hindi masasayang ang pagkawala ni Makisig. Magtatrabaho siya nang maigi, mag-iipon, at balang araw, babalik siya—hindi para magsaka, kundi para sunduin ang ama at bigyan ito ng buhay na hindi na kailangan pang magbanat ng buto sa ilalim ng init ng araw. Ang sakripisyo ng ama at ng kanilang kalabaw ang naging pakpak ni Joel para lumipad patungo sa kanyang mga pangarap.

—

Akala ni Joel, pagdating niya sa Maynila, magiging madali na ang lahat dahil may trabaho na siyang naghihintay. Pero sa unang tapak pa lang niya sa sementadong kalsada ng Pasay, sampal agad ng reyalidad ang sumalubong sa kanya. Maingay, mausok, at walang pakiramdam ang siyudad. Ibang-iba sa tahimik at preskong hangin ng Isabela.

Ang perang pinagbentahan kay Makisig ay malaki sa probinsya, pero sa Maynila, parang barya lang ito na mabilis maubos. Dahil mataas ang cost of living, hindi nakuha ni Joel ang pinapangarap niyang condo sharing. Ang bagsak niya: isang masikip na bedspace sa Guadalupe.

Anim silang lalaki sa isang maliit na kwarto. Double-deck ang mga kama, at sa itaas na deck natutulog si Joel. Walang aircon, electric fan lang na halos ibuga ay init. Amoy pawis, amoy kulob, at dinig na dinig ang ingay ng mga sasakyan at karaoke sa labas.

“Ito na ’yun?” bulong ni Joel sa sarili sa unang gabi niya. Nakatingin siya sa kisameng may agiw. Nami-miss niya ang huni ng kuliglig sa bukid. Dito, huni ng busina at sirena ang pampatulog niya.

Sa opisina naman sa Makati, iba ang hamon. Imposter syndrome. Kahit matalino si Joel, pakiramdam niya ay ang liit-liit niya. Ang mga katrabaho niya ay galing sa malalaking unibersidad, English nang English, at nagkakape sa Starbucks tuwing break.

Si Joel? Ang lunch niya ay siomai rice sa gilid ng building o di kaya ay tinapay na binili sa 7-Eleven. Tinitipid niya ang bawat sentimo.

“Hey Joel, want to join us for dinner at Greenbelt?” yaya ng boss niya minsan.

“No thanks, Sir. I’m still full,” pagsisinungaling ni Joel, kahit kumakalam na ang sikmura niya.

Isang gabi, umuwi siyang pagod na pagod. Napagalitan siya sa trabaho dahil hindi niya agad na-gets ang software na gamit nila. Gutom siya, pero ang ulam niya lang ay Lucky Me Pancit Canton at kanin.

Habang kumakain mag-isa sa madilim na kwarto, tumunog ang cellphone niya.

Si Mang Tonio.

“Opo, Tay. Tapos na. Ang sarap nga ng ulam ko eh, fried chicken,” pagsisinungaling niya.

“Wala na si Makisig kaya medyo matatagalan, pero kaya naman,” sabi ng ama.

Nang marinig ’yun ni Joel, parang dinurog ang puso niya.

“Kailangan kong galingan,” bulong ni Joel.

Mula noon, siya ang pinaka-maagang pumasok sa opisina. Siya ang huling umuuwi. Inaral niya lahat. Kapag may overtime, kinukuha niya agad.

Lumipas ang tatlong buwan. Regularization na.

“Outstanding,” sabi ng boss niya.

Salary increase.

Hindi siya bumili ng sapatos. Dumeretso siya sa remittance center.

“Tay… bumili ka ng bagong kalabaw. At mag-hire ka ng tutulong sa ’yo.”

Sa kabilang linya, umiyak ang ama.

Ang tunay na tagumpay ay hindi ang makapagtrabaho sa Maynila, kundi ang maibalik ang ginhawa sa taong nagbigay ng lahat.

Ito pa lang ang simula.