SA GITNA NG MALAKAS NA PAGUHO NG LUPA SA BENGUET, BINALEWALA NG ISANG BETERANONG MINERO ANG UTOS NA LUMIKAS UPANG HALUKAYIN ANG NAGUHO NILANG KWARTO, KUNG SAAN ISANG MALIIT NA KAHON ANG MAGLALAHAD NG KANYANG PINAKAMALAKING SAKRIPISYO

SA GITNA NG MALAKAS NA PAGUHO NG LUPA SA BENGUET, BINALEWALA NG ISANG BETERANONG MINERO ANG UTOS NA LUMIKAS UPANG HALUKAYIN ANG NAGUHO NILANG KWARTO, KUNG SAAN ISANG MALIIT NA KAHON ANG MAGLALAHAD NG KANYANG PINAKAMALAKING SAKRIPISYO

“Hilahin niyo na ang lubid! Guguho na ang kabilang gilid ng bundok!”

Halos mapatid ang ugat sa leeg ni Ramon habang sumisigaw sa gitna ng nakakabinging ugong ng hangin at malakas na buhos ng ulan. Nakasubsob ang kanyang mga bota sa makapal na putik, pilit na humahatak sa makapal na abaka na nakatali sa baywang ng kanyang kasamahan pababa sa gumuhong bunkhouse ng mga minero sa Itogon, Benguet. Madilim ang paligid at tanging ang mga aandap-andap na flashlight ng rescue team ang nagsisilbing liwanag sa rumaragasang delubyo.

Sa ibaba, halos lamunin na ng malamig at rumaragasang putik si Mang Ruben. Ang limampu’t limang taong gulang na beteranong minero ay walang tigil sa pagbungkal ng basang lupa gamit ang kanyang mga kamay. Sugatan na ang kanyang mga daliri at patuloy na dumudugo ang kanyang kaliwang braso dahil sa mga nakasabit at kinakalawang na yero, ngunit hindi siya tumitigil. Binalewala niya ang sakit at ang panlalamig ng kanyang buong katawan.

“Ruben! Bumalik ka na rito! Mamamatay ka diyan!” sigaw ni Ramon, bakas ang matinding takot habang nakikita ang unti-unting pagbiyak ng lupa sa itaas na bahagi ng minahan. Umaagos na ang mga malalaking tipak ng bato pababa sa kanila.

Alam ng lahat ng nasa itaas na isang maling galaw lang, tuluyan nang lalamunin ng bundok ang buong kampo. Pilit nilang hinihila ang lubid, ngunit mariing nakakapit si Mang Ruben sa isang konkretong poste na hindi pa tuluyang natitibag ng baha. May hinahanap siya. Isang bagay na alam niyang naiwan sa ilalim ng kanyang higaan bago pa man nag-umpisa ang trahedya at paglikas.

Hindi ito ginto. Matagal nang alam ni Mang Ruben na ang tunay na kayamanan ay hindi nahuhukay sa madilim na pusod ng kabundukan.

“Konti na lang! Huwag niyo muna akong hilahin!” garalgal na sigaw ni Mang Ruben, bagama’t halos lunurin na siya ng tubig-ulan at putik na umaabot na sa kanyang dibdib. Ibinuhos niya ang natitirang lakas upang maiangat ang isang nabangong pader na gawa sa manipis na kahoy. Doon, sa ilalim ng mga durog na tabla, nakita niya ang hinahanap—isang kalawanging lata ng biskwit na mahigpit na nakabalot sa makapal na plastik at itim na tape.

Mahigpit niyang niyakap ang lata sa kanyang dibdib, na parang ito ang nag-iisang bagay na bumubuhay sa kanya. Sabay sa kanyang pagtango kay Ramon, nagbigay ng pinal na hudyat ang bundok. Isang malakas na kalabog ang umalingawngaw na tila umuungol ang buong paligid.

“Hila ngayon na!” hiyaw ni Ramon sa tatlo pa niyang kasama.

Mabilis na nahatak pataas si Mang Ruben, saktong-sakto nang tuluyang gumuho ang libu-libong tonelada ng lupa at bato, tinabunan nang buo ang pwesto kung saan siya nakaluhod kanina lamang. Gumulong silang dalawa ni Ramon sa ligtas na bahagi ng sementadong kalsada, parehong hinahabol ang hininga, basang-basa, at nababalot ng putik mula ulo hanggang paa.

“Nasiraan ka na ba ng bait?” humihingal na tanong ni Ramon habang inaalalayan siyang tumayo. Walang bahid ng galit o panghuhusga sa kanyang boses, tanging matinding pag-aalala para sa isang kaibigang itinuring na niyang kapatid. “Buhay mo ang kapalit ng kung anumang nandiyan sa latang ‘yan! Bakit mo binuwis ang buhay mo para diyan?”

Ngumiti lamang nang tipid si Mang Ruben, inubo ng kaunting putik, at mahigpit na hinawakan ang kanyang nakuha. “Mas mahalaga pa ito sa buhay ko, Ramon. Kailangan ko itong madala nang buo sa evacuation center.”

Page: SAY – Story Around You | Original story

Dalawang oras ang lumipas, matapos ang mahabang lakarin, nakarating sila sa covered court ng munisipyo kung saan pansamantalang nanunuluyan ang mga inilikas na pamilya ng mga minero. Puno ang paligid ng mga umiiyak na bata, mga inang nagpapakalma sa kanilang sanggol na binalot sa manipis na kumot, at mga lalaking balisa habang nakatingin sa kawalan dahil sa nawalang kabuhayan.

Sa isang madilim na sulok ng bleachers, nakaupo ang isang sampung taong gulang na batang lalaki na nanginginig sa ginaw. Si Totoy. Wala siyang magulang; namatay ang kanyang ama sa sakit sa baga ilang taon na ang nakararaan, at tuluyan naman siyang iniwan ng kanyang ina nang makahanap ng ibang pamilya sa Maynila. Nabubuhay lamang ang bata sa pamamagitan ng pag-igib ng tubig, paghuhugas ng kaldero, at pagbili ng pagkain para sa mga minero sa kampo.

Nang makita ni Totoy si Mang Ruben na pilay na naglalakad palapit kasama ang mga rescuer, mabilis siyang tumakbo, halos madapa, at humagulgol habang mahigpit na nakayakap sa bewang ng matanda.

“Akala ko po patay na kayo, Mang Ruben!” iyak ng bata, nakabaon ang mukha sa basang damit ng matanda. “Sabi nila natabunan daw po kayo! Akala ko iiwan niyo rin po ako tulad ng ginawa nila Tatay at Nanay!”

Lumuhod si Mang Ruben sa sahig na semento, hindi alintana ang matinding kirot sa kanyang binti at mga hiwa sa braso. Pinunasan niya ang mga luha ni Totoy gamit ang malinis na bahagi ng kanyang kamiseta. Dahan-dahan niyang inilapag ang kalawanging lata sa sahig at maingat na binuksan ito.

Sa loob, walang mga natagpuang piraso ng ginto o nakatagong pera mula sa mahabang panahon ng pagmimina. Sa halip, maingat na inilabas ng matanda ang isang makapal na brown envelope na nanatiling tuyo dahil sa mahigpit na pagkakabalot ng plastik.

“Kaya hindi ako makaalis agad sa kampo kanina, Totoy,” malambing na sabi ni Mang Ruben, nanginginig ang boses sa halong pagod at pamumuo ng luha. “Kahapon ko lang nakuha ito galing sa DSWD sa siyudad ng Baguio. Kung natabunan ito ng putik, aabutin na naman tayo ng ilang taon sa pag-aayos ng mga papeles at paghihintay.”

Kinuha ni Ramon ang nakadungaw na papel mula sa envelope. Nanlaki ang kanyang mga mata nang mabasa ang malinaw na nakasulat doon. Isa itong opisyal na dokumento ng legal na pag-aampon, kumpleto sa selyo, dry seal, at pirma ng huwes. Sa ibaba nito ay isang maliit na bank passbook na nakapangalan kina Ruben at Totoy, naglalaman ng lahat ng naipon ng matanda sa loob ng tatlumpung taong pagmimina—sapat upang mapag-aral ang bata hanggang kolehiyo sa Maynila o Baguio, malayo sa mapanganib na buhay sa minahan.

“Simula ngayon,” mangiyak-ngiyak na ngumiti si Mang Ruben kay Totoy, na nakatingin din sa papel bagama’t hindi pa lubusang nakakabasa, “hindi ka na taga-igib ng tubig sa kampo. At hinding-hindi ka na mag-iisa. Anak na kita sa mata ng batas, at matagal na kitang anak sa puso ko.”

Niyakap ni Totoy nang napakahigpit si Mang Ruben. Sa pagkakataong ito, hindi na siya umiiyak bilang isang ulilang naghahanap ng kalinga, kundi bilang isang tunay na anak na nakahanap ng permanenteng tahanan. Sa gitna ng matinding trahedya at tuluyang pagguho ng kanilang paligid, isang bagong pundasyon ng pamilya ang matibay na naitayo.