Sa Barangay San Isidro, ginintuang tanawin ang paligid. Malapit na ang anihan at ang bawat magsasaka ay abala sa pag-aalaga ng kanilang palay. Isa sa may pinakamagandang taniman ay si Mang Kiko. Ang kanyang dalawang ektaryang bukirin ay puno ng malulusog na uhay, ilang araw na lang ay puwedeng aanihin—ang inaasahang pantustos sa utang at tuition ng anak sa kolehiyo.
Ngunit isang hapon, nagulat ang buong baryo sa isang nakakabinging tunog:
VROOOOOM!
Umalingawngaw ang dagundong ng traktora, at nagtaka ang mga kapitbahay. Tumakbo sila palabas ng kanilang mga kubo, at sa gitna ng bukirin, nakita nila si Mang Kiko—sakay ng hand tractor na may nakakabit na araro.
Ngunit hindi sa karaniwang lupa ang inaararo niya… kundi ang sarili niyang palay!
“Diyos ko! Anong ginagawa niya?” sigaw ni Aling Marites, halatang muntik nang mahimatay.
Walang habas na binungkal ni Mang Kiko ang kanyang tanim. Ang mga gintong uhay na sana ay aanihin na ay niluluray, pinuputol, at ibinabaon sa putik. Wasak na wasak ang kalahati ng bukirin—parang halimaw na kumakain sa pinaghirapan niyang ilang buwan.
“Kiko! Itigil mo ‘yan!” sigaw ni Kapitan Teban habang tumatakbo palapit. “Nababaliw ka na ba?! Sayang ang palay! Malapit na ang anihan!”
Inakala ng mga tao na baka nasiraan na ng bait si Mang Kiko dahil sa utang o problema. May ilang magsasaka na handang batuhin siya dahil sa sobrang panghihinayang. Para sa kanila, ang pagsira sa palay ay kasalanang di matatawaran.
“Huwag kayong lumapit!” sigaw ni Mang Kiko, basag ang boses at puno ng luha ang mata. Pero hindi siya huminto—mas pinalakas pa niya ang takbo ng traktora.
“Pigilan niyo siya! Hulihin niyo!” utos ni Kapitan sa mga tanod.
Akmang susugod ang mga tanod nang biglang pinatay ni Kiko ang makina. Tumalon siya sa putikan, hingal at basang-basa, putik ang mukha, luha ang mata.
“Tignan niyo…” garalgal niyang sabi, sabay turo sa lupang kakabungkal lang niya. “Tignan niyo bago kayo magalit.”
Dahan-dahang lumapit si Kapitan at ang mga kapitbahay. Tumungo sila sa nasirang taniman.
Nanlaki ang kanilang mga mata nang makita ang isang bagay na nakabaon sa lupa—isang kislap na nagbigay ng dahilan sa lahat ng ginawa ni Mang Kiko…