Mabigat ang pakiramdam ni Anton habang inaayos niya ang kanyang kurbata.
Ito ang araw na pinangarap niya sa loob ng maraming taon—ang kanyang oath-taking bilang isang ganap na abogado.
Nasa loob siya ng Philippine International Convention Center, kasama ang daan-daang bagong abogado na pumasa sa Bar Exam. Sa paligid niya ay mga magulang na proud na proud sa kanilang mga anak.
Ngunit sa kabila ng tagumpay na iyon, may isang bagay na hindi pa rin nawawala sa puso ni Anton.
Galit.
Kasama niya sa upuan ang kanyang ina na si Aling Marta. Nakasuot ito ng isang simpleng damit na halatang matagal nang ginagamit. Tahimik lamang itong nakaupo, halos hindi makatingin sa anak.
Malamig ang pakikitungo ni Anton sa kanya.
Kung hindi lang kinakailangang may kasamang magulang sa seremonya, marahil ay hindi niya ito inimbitahan.
Limang taon na ang nakaraan, isang pangyayari ang tuluyang nagbago sa kanilang relasyon.
Sa Davao City, namatay ang ama ni Anton na si Mang Nestor matapos magdusa sa Stage 4 lung cancer.
Hanggang ngayon, malinaw pa rin sa alaala ni Anton ang mga gabing halos hindi makatulog ang kanyang ama sa sakit.
Humihingi ito ng gamot.
Ngunit ang palaging sagot ng kanyang ina ay iisa lamang.
“Wala tayong sapat na pera. Tiisin mo muna.”
Galit na galit si Anton noon.
Alam niyang may naipon ang kanyang mga magulang mula sa pagbebenta ng isang lupang minana sa probinsya.
“Nay, gamitin na natin ang pera! Dalhin natin si Tatay sa ospital!” pagsusumamo niya noon.
Ngunit matigas ang desisyon ng kanyang ina.
“Nakalaan ang perang iyon sa ibang bagay,” sabi nito.
Dahil doon, namatay si Mang Nestor nang hindi man lang nakaranas ng maayos na gamutan.
Sa isip ni Anton, iyon ang pinakamalupit na ginawa ng kanyang ina.
Mula noon, ipinangako niya sa sarili na magsusumikap siya—mag-aaral ng abogasya at yayaman—upang hindi na kailanman umasa sa babaeng sa tingin niya ay walang puso.
Nagtrabaho siya sa gabi bilang call center agent habang nag-aaral ng law sa araw.
Hindi siya humingi ng kahit anong tulong sa kanyang ina.
Matapos ang seremonya ng oath-taking, abala ang lahat sa pagkuha ng larawan kasama ang kanilang pamilya.
Ngunit si Anton ay tila nagmamadaling umalis.
“Uwi na tayo,” sabi niya sa malamig na boses. “May trabaho pa ako bukas.”
“Anak…” mahina niyang narinig ang boses ng ina.
“Pwede ba tayong dumaan saglit sa sementeryo? Gusto ko lang ibalita sa tatay mo na abogado ka na.”
“Pumunta na lang po kayo mag-isa,” sagot ni Anton. “Pagod ako.”
Ngunit hinawakan ni Aling Marta ang kanyang braso.
Sa unang pagkakataon matapos ang limang taon, may kakaibang tapang sa kanyang mga mata.
“Sumama ka,” sabi niya. “May kailangan kang malaman. May bagay akong matagal nang ipinapabigay sa’yo ng tatay mo.”
Napilitan si Anton na sumama.
Pagdating nila sa puntod ni Mang Nestor, tahimik na nilinis ni Aling Marta ang lapida.
Pagkatapos, may kinuha siya mula sa kanyang bag.
Isang lumang passbook.
At isang sulat na maingat na binalot sa plastik.
Iniabot niya ang mga ito kay Anton.
“Basahin mo,” sabi niya.
Binuksan ni Anton ang passbook.
Bigla siyang natigilan.
May laman itong tatlong milyong piso.
Ang huling deposito ay ginawa ilang araw bago namatay ang kanyang ama.
“Anong ibig sabihin nito?” nanginginig niyang tanong.
“May pera pala tayo… bakit hindi niyo ginamit kay Tatay?”
Hindi agad sumagot si Aling Marta.
“Basahin mo ang sulat,” mahinahon niyang sabi.
Binuksan ni Anton ang sulat.
Sulat-kamay iyon ng kanyang ama.
Sa bawat linyang binabasa niya, tila unti-unting nadudurog ang matagal niyang galit.
Ipinaliwanag ng kanyang ama na noong malaman nilang may cancer siya, sinabi ng mga doktor na maliit lamang ang tsansa niyang mabuhay kahit magpagamot pa siya.
Napakamahal ng gamutan.
At walang kasiguruhan ang resulta.
Kaya siya mismo ang nagdesisyon.
Mas pinili niyang itabi ang kanilang ipon para sa kinabukasan ni Anton.
Ang tatlong milyong piso ay para sa pag-aaral nito sa abogasya.
Isinulat pa niya sa sulat na siya mismo ang nagmakaawa sa kanyang asawa na huwag galawin ang pera—kahit pa makita nitong naghihirap siya sa sakit.
Tinanggap ni Aling Marta ang bigat ng desisyong iyon.
Tinanggap niyang mapagbintangan ng sariling anak.
Tinanggap niyang magmukhang walang puso.
Para lamang matupad ang huling hiling ng kanyang asawa.
Pagkatapos basahin ang sulat, bumagsak si Anton sa damuhan sa tabi ng puntod ng ama.
Humagulgol siya nang malakas.
Sa loob ng limang taon, galit ang itinanim niya sa puso laban sa kanyang ina.
Ngunit ngayon, napalitan iyon ng matinding hiya at pagsisisi.
Ang babaeng tinawag niyang walang puso…
siya pala ang nagdala ng pinakamabigat na sakripisyo.
Lumapit si Aling Marta at niyakap ang anak.
“Pasensya ka na, anak,” mahina niyang sabi.
“Tinupad ko lang ang pangako ko sa tatay mo.”
Mahigpit na yumakap si Anton pabalik.
“Patawad, Nay… patawad po.”
Mula sa araw na iyon, ginamit ni Attorney Anton ang kanyang lisensya at ang perang iniwan ng kanyang ama upang magtayo ng isang legal aid clinic.
Doon siya tumutulong sa mga mahihirap na pamilya na naghahanap ng tulong para sa kanilang mga mahal sa buhay na may sakit.
At sa bawat tagumpay na kanyang nakakamit…
laging nasa tabi niya si Aling Marta—
ang babaeng minsang itinuring niyang kontrabida sa kanyang buhay,
pero siya palang tunay na bayani ng kanyang tagumpay.