Tahimik ang loob ng courtroom habang nag-uusap-usap ang mga hukom sa mabababang boses.
Pinagdedebatehan nila ang huling kahilingan ni Daniel.
Sa kabilang panig ng silid, nakakunot ang noo ng prosecutor. Halatang hindi siya sang-ayon.
“Your Honor,” sabi niya habang tumatayo, “posibleng ginagawa lang niya ‘yan para makuha ang simpatiya ng korte.”
Mabigat ang katahimikan matapos ang sinabi niya.
Ngunit sa gitna ng katahimikang iyon, may isang tunog na biglang umalingawngaw.
Isang mahinang ubo.
Lahat ng mata ay napalingon sa direksiyon ng tunog.
Nasa wheelchair si Nanay Ester.
Namumutla ang kanyang mukha habang pilit siyang humihinga. Halata ang panginginig ng kanyang katawan.
Sa sandaling iyon, tila nagbago ang atmospera ng courtroom.
Hindi na ito mukhang pormal na pagdinig.
Isa na itong eksenang puno ng tunay na sakit ng isang pamilya.
Nagkatinginan ang mga hukom.
Pagkaraan ng ilang segundo, nagsalita ang punong hukom.
“Pinapayagan.”
Mahina ngunit malinaw ang kanyang boses.
“Pero dito lamang sa loob ng courtroom. Walang kaguluhan.”
Para bang biglang nakahinga si Daniel matapos marinig iyon.
Halos mapaluha siya sa ginhawa.
Lumapit ang bantay na pulis at hinawakan ang kadena ng posas sa kanyang kamay.
“Sandali lang,” paalala nito.
Dahan-dahang naglakad si Daniel papunta sa kanyang ina.
Pagdating niya sa harap ng wheelchair, agad siyang lumuhod.
Maingat niyang hinawakan ang kamay ng matanda, parang natatakot na baka masaktan ito.
“Nanay…” bulong niya.
Halos mabasag ang boses niya.
“Patawad…”
Paulit-ulit niya itong sinabi, parang iyon lang ang kayang ilabas ng kanyang puso.
“Hindi ko ginawa ‘yon,” dagdag niya.
“Diyos ang saksi.”
Pinilit ni Nanay Ester na ngumiti.
Mahina at halos hindi makita, ngunit puno ng pagmamahal.
“Alam ko, anak,” sagot niya.
“Naniniwala ako sa’yo.”
Napatingin si Daniel sa kanya, tila naguguluhan.
“Kung gano’n, bakit parang lahat sila ay ayaw maniwala?” tanong niya.
Dahan-dahang hinaplos ng matanda ang kanyang pisngi.
“Minsan,” mahina niyang sabi, “mas madaling paniwalaan ang kasinungalingan… lalo na kung may pera ang nagsasabi.”
Tahimik ang buong courtroom.
Kahit ang ilang hukom ay hindi makaiwas sa pagtingin sa mag-ina.
Sa likod ng silid, may isang lalaking nakasuot ng barong na tahimik na nakamasid.
Si Atty. Salazar.
Matagal na niyang kilala ang pamilya ni Daniel.
Habang pinapanood niya ang eksena, parang may bumabalik na alaala sa kanyang isip—isang bagay na matagal niyang hindi pinansin.
Biglang bumigat ang paghinga ni Nanay Ester.
Napahawak siya sa kanyang dibdib.
“Mila…” mahina niyang tawag.
Agad lumapit ang nurse na kasama niya.
“Ma’am Ester, dahan-dahan po ang paghinga,” sabi ni Nurse Mila habang tinutulungan siya.
Nataranta si Daniel.
“Nanay! Huwag po ngayon… please…”
Ngunit hinawakan siya ng matanda sa braso.
“Tahan…” bulong niya.
Halos pabulong na ang kanyang boses.
“May… sasabihin ako…”
Agad inilapit ni Daniel ang kanyang tainga sa bibig ng ina.
“Ano po ‘yon, Nanay?”
Halos hindi na marinig ang sagot.
“Sa ilalim… ng rosaryo ko…”
Nanlaki ang mata ni Daniel.
“Nandoon… ang… katotohanan…”
“Rosaryo?” tanong niya.
“Anong ibig mong sabihin?”
Ngunit hindi na agad nakasagot ang matanda.
Unti-unti siyang napapikit.
Sa loob ng ilang segundo, parang tumigil ang mundo.
“Ma’am!” sigaw ni Nurse Mila.
Nagkagulo ang courtroom.
May mga taong napahawak sa bibig. May mga tumayo mula sa kanilang upuan.
Habang sinusubukan ng nurse na tulungan si Nanay Ester, nanatiling nakaluhod si Daniel sa sahig.
Mahigpit niyang hawak ang kamay ng kanyang ina.
Sa kanyang isip, paulit-ulit na umiikot ang sinabi nito.
Isang rosaryo.
Isang lihim.
At isang katotohanan na maaaring tuluyang magbago sa kapalaran niya…
kung ito man ay mapapatunayan.