SUMAKAY NG TREN ANG AKING AMA AT DI KO INAASAHAN NA YUN NA ANG HULI NAMING PAGKIKITA—MAKALIPAS ANG 12 TAON, NAKITA KO SIYA MULI AT NANLUMO AKO SA AKING NADATNAN
Labing-dalawang taon na ang nakalipas mula noong huli kong makita si Papa. Tanghaling tapat noon, nakatayo ako sa istasyon ng tren sa San Fernando, habang bitbit niya ang lumang maleta niyang puno ng mga gamit. “Babalik ako agad, anak,” sabi niya noon, sabay haplos sa ulo ko. “Pag nakahanap ako ng trabaho sa Maynila, kukunin ko kayo ng nanay mo.”
Bata pa ako noon, labintatlo lang. Hindi ko alam na ang pagtalikod niyang iyon, habang sumasara ang pinto ng tren, ay magiging huling beses kong masisilayan ang kanyang ngiti.
Lumipas ang mga buwan, naging taon, at wala ni isang sulat, tawag, o balita mula sa kanya. Sabi ni Mama, baka nakalimot na si Papa. Pero ako, hindi kailanman nawala sa isip ko ang kanyang pangako.
—
Pagkaraan ng labing-dalawang taon, ako na ngayon ay dalawampu’t lima. May trabaho na bilang mekaniko sa bayan, pero bawat dumadaan na tren sa estasyon ay nagpapaalala pa rin ng amoy ng langis at usok na naiwan sa alaala ko ni Papa.
Isang gabi, habang umuulan, may dumaang matandang lalaking palaboy sa tapat ng pagawaan namin. Basa ang kanyang kasuotan, bitbit ang isang sirang payong at lumang bag. Nilapitan siya ng isa kong kasamahan.
“’Tay, gusto n’yo po ng tinapay?” alok niya.
Ngumiti ang matanda, at sa ngiting iyon… parang biglang tumigil ang mundo ko.
“Papa?” mahina kong nasabi, halos di ko makilala ang sarili kong tinig.
Dahan-dahan siyang lumingon. Ang mga mata niya—mapurol, parang pagod na sa paghihintay. Nanginginig ang labi niya.
“Anak?”
Parang biglang humigpit ang dibdib ko. Tumakbo ako papalapit, basang-basa sa ulan, at niyakap ko siya.
“Papa! Nasaan ka ba galing? Akala namin patay ka na!”
Hindi siya agad nakasagot. Tahimik lang siyang umiyak sa balikat ko. Ang init ng luha niya ay sapat para tunawin ang lahat ng galit at lungkot na itinago ko sa loob ng maraming taon.
—
Pag-uwi namin sa bahay, doon ko nalaman ang totoo.
“Naaksidente ako noong gabing pauwi na ako sa inyo,” mahina niyang sabi habang nakahiga sa banig. “Tinangay ako ng mga magnanakaw, kinuha ang mga gamit ko, pati mga papeles. Wala akong pagkakakilanlan, anak. Hindi ko alam kung paano makauwi.”
Napunta raw siya sa Maynila, walang matirhan, natutulog sa ilalim ng tulay. Hanggang sa masiraan ng loob at tuluyang nagpalaboy-laboy.
“Pero araw-araw, dumadaan ako sa estasyon ng tren,” dagdag niya, “baka sakaling makita kita ro’n.”
Umiyak ako. Hindi ko alam kung matutuwa ba ako na buhay siya, o manghihinayang sa mga taong nawala sa amin.
“Papa… sana sinabi mo man lang kung nasaan ka.”
Ngumiti siya nang mahina. “Hindi ko alam kung may mukha pa akong ihaharap sa inyo, anak.”
—
Makaraan ang ilang buwan, unti-unting bumalik ang sigla ni Papa. Tinutulungan ko siya sa pagawaan, pinapakain ng maayos, at binibigyan ng mga bagong damit.
Isang araw, nag-aya siyang bumalik sa lumang estasyon.
“Bakit pa po tayo pupunta ro’n?” tanong ko.
“May dapat akong gawin,” sagot niya.
Pagdating namin sa estasyon, inilabas niya mula sa bulsa ang isang maliit na piraso ng papel—luma, gusot, at halos punit.
“Anak, ito lang ang natira sa akin nung gabing mawala ako,” sabi niya. “Tingnan mo.”
Nakasulat doon, mahina na ang tinta: Para kay Miguel, anak ko. Huwag kang titigil sa paghihintay. Babalik ako.
Tumingin ako sa kanya, at doon ko napansin ang kakaibang kinang sa mata niya.
“Papa… hindi ko tinigilan ang paghihintay.”
Ngumiti siya nang buong puso, at sa unang pagkakataon sa matagal na panahon, nakita ko ulit ang dating tapang sa kanyang ngiti.
“Salamat, anak,” sabi niya. “Ngayon, pwede na akong umuwi.”
Hindi ko agad naintindihan ang ibig niyang sabihin, hanggang sa makalipas ang ilang sandali—dahan-dahan niyang isinandal ang ulo niya sa balikat ko, at sa katahimikan ng umaga, habang humihip ang hangin ng dumaraang tren, tuluyan siyang nagpahinga.
—
Luha ang tanging tumulo sa akin habang pinagmamasdan ko ang tren na dumaraan. Ang parehong tren na sinakyan niya noon, at ngayo’y parang nagsisilbing huling pamamaalam.
Ngunit sa puso ko, hindi siya nawala. Sa bawat sipol ng tren na dumaraan, naririnig ko pa rin ang boses niya—mahina, pero puno ng pag-ibig:
“Babalik ako agad, anak.”
At oo, bumalik nga siya. Hindi na para umalis muli, kundi para ipaalala na kahit gaano kalayo o katagal, ang pag-ibig ng isang ama ay laging makakauwi.
S