SUKANG-SUKA ANG ANAK SA TATAY NIYANG “KRIMINAL” NA NAKAKULONG DAHIL SA PAGPATAY, KAYA HINDI NIYA ITO DINALAW SA LOOB NG 20 YEARS. PERO NAG-COLLAPSE SIYA SA KATOTOHANAN NANG BASAHIN NIYA ANG HULING SULAT NITO BAGO MAMATAY SA BILIBID

SUKANG-SUKA ANG ANAK SA TATAY NIYANG “KRIMINAL” NA NAKAKULONG DAHIL SA PAGPATAY, KAYA HINDI NIYA ITO DINALAW SA LOOB NG 20 YEARS. PERO NAG-COLLAPSE SIYA SA KATOTOHANAN NANG BASAHIN NIYA ANG HULING SULAT NITO BAGO MAMATAY SA BILIBID

Dalawampung taon na ang nakalilipas mula nang makulong si Lando.
Ang kaso: Murder.

Ang anak niyang si Clara ay lumaking puno ng galit at kahihiyan. Sa eskwelahan, tinutukso siyang “anak ng mamamatay-tao.” Dahil dito, nagsumikap si Clara. Naging matagumpay siyang Abogada.

Pero sa loob ng 20 years, ni minsan ay hindi niya dinalaw ang ama sa Bilibid.

Isang araw, nakatanggap siya ng tawag mula sa Warden. Patay na daw si Lando dahil sa Tuberculosis.

“Okay. Ipa-cremate niyo na. Ako na magbabayad. Huwag niyo nang ipadala sa bahay ang abo,” malamig na utos ni Clara sa telepono.

Kahit ayaw niya, kinailangan niyang pumunta sa Bilibid para pirmahan ang release papers at kunin ang gamit ng ama.

Pagdating niya doon, naka-pormal na suit si Clara, nandidiri sa paligid.

“Attorney Clara,” bati ng Chaplain ng kulungan. Inabot nito ang isang lumang box ng sapatos. “Ito lang ang gamit ng Tatay mo. At itong sulat… bilin niya, basahin mo lang daw pag wala na siya.”

“Wala akong panahon magbasa ng drama ng kriminal,” irap ni Clara. Akmang itatapon niya ang sulat sa basurahan.

“Basahin mo, Hija,” seryosong sabi ng Chaplain. “Araw-araw niyang kinukwento kung gaano ka niya kamahal. Kahit kailan, hindi siya nagalit sa’yo kahit hindi mo siya dinalaw.”

Dahil sa inis, kinuha ni Clara ang sulat at sumakay sa kanyang kotse.

Sa loob ng tahimik at air-conditioned na sasakyan, binuksan niya ang madungis na sobre. Sulat kamay ito ng ama, medyo bura-bura dahil nanginginig na ang kamay noong isinulat.

> “Mahal kong Clara,
Anak, kung nababasa mo ’to, ibig sabihin malaya na ako. Hindi sa rehas, kundi sa hirap ng buhay.

Alam kong sukang-suka ka sa akin. Alam kong ikinahihiya mo ako. Tanggap ko ’yun, anak. Deserve ko ’yun dahil lumaki kang walang ama.

Pero ngayong patay na ako, sana pakinggan mo ang totoo. Dadalhin ko na ’to sa hukay, pero karapatan mong malaman.”

Napataas ang kilay ni Clara. “Anong totoo?”

Ipinagpatuloy niya ang pagbabasa.

> “Anak… hindi ako ang pumatay. Hindi ako kriminal.

Noong gabing iyon, umuwi ako na may nakahandusay na lalaki sa sala natin. Ang Nanay mo… hawak niya ang kutsilyo. Umiiyak siya. Ginamit niya ’yun para ipagtanggol ang sarili niya dahil tinatangka siyang gahasain ng adik na pumasok sa bahay.

Dapat Self-Defense lang. Pero takot na takot ang Nanay mo. Sabi niya, makukulong siya.”

Nagsimulang kumabog ang dibdib ni Clara.

> “Tumingin ako sa tiyan ng Nanay mo. Buntis siya noon. Dalawang buwan. IKAW ’YUN, CLARA.”

Nanlaki ang mata ni Clara. Tumulo ang luha niya nang hindi niya namamalayan.

> “Naisip ko, kapag sumuko ang Nanay mo, sa loob ng kulungan ka ipapanganak. Lalaki kang rehas ang una mong makikita. Magiging sanggol ka ng bilangguan. Hindi ko kaya ’yun.

Kaya kinuha ko ang kutsilyo. Pinunasan ko ang fingerprints ng Nanay mo. Sinabi ko sa kanya, ‘Tumakbo ka na. Ako na ang bahala. Palakihin mo nang maayos ang anak natin.’

Inako ko ang kasalanan, Clara. Nagpakulong ako ng 20 years, hindi dahil masama akong tao… kundi dahil gusto kong ipanganak ka nang MALAYA. Gusto kong makalanghap ka ng sariwang hangin sa labas, hindi amoy ng selda.”

Humagulgol si Clara. Ang luhang galit ay napalitan ng matinding pagsisisi.

> “Okay lang na galit ka sa akin. Okay lang na hindi mo ako dinalaw. Basta ang alam ko… naging Abogada ka. Matagumpay ka. At higit sa lahat, malaya ka.

Sulit ang 20 years ko dito. Mahal na mahal kita, anak.
Papa.”

“PAPA!!!” sigaw ni Clara sa loob ng kotse.

Nanlabo ang paningin niya. Nanikip ang dibdib niya sa sobrang iyak.

Nag-collapse si Clara sa steering wheel.

Ang amang kinasuklaman niya… ang amang tinawag niyang “kriminal” at “mamamatay-tao”… ay siya palang nagsakripisyo ng buong buhay nito para lang hindi siya maipanganak sa impyerno ng kulungan.

Inalay nito ang sariling kalayaan, dangal, at buhay… para sa kinabukasan ni Clara.

Nang mahimasmasan, tumakbo pabalik si Clara sa loob ng Bilibid. Hinanap niya ang urn o abo ng ama.

Niyakap niya ito nang mahigpit.

“Pa… sorry…” iyak ni Clara habang nakaluhod sa semento. “Sorry kung wala ako noong nag-iisa ka… Sorry kung hinusgahan kita… Ikaw ang pinakamabuting tatay sa mundo… Sorry Pa…”

Huli na para sa mga yakap, pero bitbit ni Clara habambuhay ang katotohanang ang kalayaang tinatamasa niya ngayon ay binayaran ng buhay ng kanyang Ama.