Sumasahod ako ng ₱60,000 bawat buwan. Sa Makati, sapat na iyon para mabuhay nang maayos—makapagbayad ng renta, makakain ng masarap paminsan-minsan, at makapagtabi kahit kaunti para sa kinabukasan.
Pero sa totoo lang, ni minsan ay hindi ko nahawakan ang sarili kong pera.
Lahat iyon, ibinibigay ko kay Mama.
Hindi dahil maluho ako. Hindi rin dahil wala akong tiwala sa asawa ko. Lumaki lang ako sa paniniwalang ang ina ang pinaka-maingat sa pera. Siya ang marunong mag-ipon, magplano, at magtabi para sa pamilya.
Noong unang taon ng kasal namin ni Mara, ibinigay ko mismo ang ATM card ko kay Mama.
Nasa sala kami noon ng bahay niya sa Quezon City. Nakaupo si Mara sa tabi ko, tahimik, ang mga kamay magkadikit sa kanyang kandungan.
“Anak, ako na ang bahala sa pera ninyo,” sabi ni Mama habang hawak ang kamay ko.
“Bata pa kayo. Hindi pa kayo marunong mag-ipon. Itatabi ko ito para sa bahay ninyo balang araw… at para sa magiging apo ko.”
Tumango ako.
Ngumiti si Mara, kahit hindi siya nagsalita.
Akala ko, maayos ang lahat.
Hanggang sa isang gabi.
Pag-uwi ko mula sa trabaho sa BGC, halos lupaypay na ako sa pagod. Pagpasok ko sa maliit naming apartment sa Pasig, agad kong naamoy ang hapunan.
Simple.
Sa mesa ay may ginisang pechay, pritong tokwa, at isang mangkok ng sabawang may itlog at malunggay.
Walang karne.
Hindi na iyon bago.
Halos dalawang linggo na kaming ganoon ang ulam. Noong una, inisip ko baka nagtitipid lang si Mara o sinusubukan lang naming kumain nang mas healthy.
Umupo ako sa mesa at hinubad ang relo ko.
“Grabe ang traffic ngayon,” sabi ko habang nagsasandok ng kanin.
Tahimik lang si Mara habang nagsasalin ng sabaw sa mangkok ko. Katulad ng dati—maalaga, maingat.
Pero nang gabing iyon, may kung anong kumirot sa loob ko.
Hindi galit sa kanya.
Kundi inis sa mesa.
Sa paulit-ulit na parehong ulam.
Sa kawalan ng kahit isang pirasong karne.
Hindi ko napigilan.
“Wala na namang karne?” tanong ko.
Biglang huminto ang kamay ni Mara. Nakatigil ang chopsticks sa hangin.
Tahimik.
Ilang segundo ang lumipas bago niya ibinaba ang chopsticks.
Sa ilalim ng ilaw ng kusina, napansin kong bahagyang nanginginig ang balikat niya.
“Ano?” sabi ko, medyo may inis. “May mali ba sa sinabi ko?”
“Wala,” sagot niya, mahina.
Pero narinig ko ang pagbara ng boses niya.
“Mara,” lumambot ang boses ko, “kung pagod ka magluto, pwede naman tayong umorder.”
Tumingin siya sa akin.
May pagod sa mga mata niya. May sakit. At may katahimikang parang matagal nang nagpipigil.
“Paolo,” tawag niya sa akin.
“Oo?”
“Bawat buwan… ₱300 lang ang ibinibigay sa akin ng mama mo.”
Parang mali ang narinig ko.
“Ano?”
“₱300,” ulit niya, malinaw bawat salita.
“Para sa lahat ng gastusin sa bahay.”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa likod ko.
“Imposible,” agad kong sabi.
“Hindi ba sinabi ni Mama na bibigyan ka niya ng ₱30,000 bawat buwan para sa gastos?”
Malinaw sa alaala ko ang eksenang iyon.
“Tatlumpung libo para sa iyo,” sabi ni Mama noon kay Mara.
“Yung iba, itatabi ko para sa kinabukasan ninyo.”
Ngayon, tumingin si Mara sa akin at ngumiti nang mapait.
“Hindi ko pa nakita ang tatlumpung libong iyon.”
Parang may bumagsak sa dibdib ko.
Bigla kong naalala—
Dalawang taon na siyang hindi bumibili ng bagong damit.
Ang sapatos niya, mula pa noong kasal namin.
Sa mesa niya, isang murang lotion na halos ubos na.
Akala ko matipid lang siya.
Hindi pala.
Pinagkaitan siya.
At ako ang nagbigay ng kapangyarihan para mangyari iyon.
Tumayo ako at kinuha ang cellphone ko.
“Tatawagan ko si Mama ngayon.”
Nanginginig ang mga daliri ko.
Biglang hinawakan ni Mara ang pulso ko.
“Huwag.”
Tumingin ako sa kanya.
“Hindi siya aamin,” sabi niya.
“At sa huli, ako pa ang lalabas na masama.”
Alam kong tama siya.
Kung tatawag ako, baka sabihin ni Mama na nagsisinungaling si Mara.
At baka… magduda pa ako.
“Sabihin mo lahat sa akin,” bulong ko.
Pumasok siya sa kwarto at bumalik na may hawak na maliit na notebook.
Luma iyon, may punit ang gilid.
Binuksan ko.
“Enero 1 — Kita: ₱300.”
“Pechay — ₱25.”
“Tokwa — ₱30.”
“Itlog — ₱36.”
“Kuryente at tubig — ₱180.”
“Gamot — ₱45.”
Wala nang natira.
Bawat buwan, ganoon.
May isang linya na nagpatigil sa paghinga ko.
“Sanitary napkin — ₱52. Gumamit ng coupon – ₱10.”
Uminit ang mga mata ko.
Ang asawa kong akala ko ay maayos ang buhay…
ay nagbibilang ng sampung pisong diskwento para lang magkasya ang pera.
Samantalang ako—
nagreklamo dahil walang karne sa hapag.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?” tanong ko.
Tumingin siya sa akin nang diretso.
“Kung sinabi ko ba… maniniwala ka?”
Hindi ako nakasagot.
Dahil alam kong baka hindi.
“Paolo,” sabi niya nang dahan-dahan,
“kung gusto mong malaman ang totoo… huwag mong ipahalata. Kailangan natin ng ebidensya.”
Tumango ako.
Kinabukasan, pumasok ako sa opisina na parang may malaking bato sa dibdib.
Eksaktong alas-diyes, tumawag si Mama.
Lumabas ang pangalan niya sa cellphone ko.
Huminga ako nang malalim bago sumagot.
“Hello, Ma.”
“Anak! Kumusta ka? Huwag kang masyadong nagpapagod.”
Pareho pa rin ang boses niya—malambing, puno ng pag-aalala.
Pero ngayon, may kakaiba na akong naririnig.
“Ayos lang, Ma.”
“Huwag kang mag-alala sa pera ninyo. Ako ang bahala doon. Hindi pa marunong humawak ng pera ang asawa mo. Buti na lang at nandito ako.”
Mahigpit ang hawak ko sa cellphone.
“Ma,” tanong ko nang kalmado,
“magkano na ba ang naipon ninyo para sa amin?”
Tahimik sa kabilang linya.
“Bakit mo natanong?”
At sa sandaling iyon—
may narinig akong ibang boses sa malayo.
Isang babae.
“Ma, sino ’yan? Yung condo na ni-reserve natin, kailangan na raw ng unang bayad.”
Tumigil ang paghinga ko.
Hindi iyon boses ng kamag-anak.
Hindi iyon boses na kilala ko.
Sa sandaling iyon, unti-unting nabuo sa isip ko ang isang posibilidad na ayaw kong paniwalaan.
Ang perang akala kong iniipon para sa kinabukasan namin ni Mara…
maaaring ginagamit para sa ibang buhay.
Isang buhay na hindi kasama ang asawa ko.