PINANDIDIRIAN AT PINABABA NG MGA PASAHERO SA JEEP ANG ISANG MATANDA DAHIL AMOY “IMBURNAL” DAW ITO. ANG PINAKAMALAKAS MAGREKLAMO AY ISANG ESTUDYANTENG “MEDICAL STUDENT.” PERO NAMUTLA SIYA SA HIYA NANG MAPULOT NIYA ANG NAHULOG NA ID NG MATANDA

PINANDIDIRIAN AT PINABABA NG MGA PASAHERO SA JEEP ANG ISANG MATANDA DAHIL AMOY “IMBURNAL” DAW ITO. ANG PINAKAMALAKAS MAGREKLAMO AY ISANG ESTUDYANTENG “MEDICAL STUDENT.” PERO NAMUTLA SIYA SA HIYA NANG MAPULOT NIYA ANG NAHULOG NA ID NG MATANDA

Tanghaling tapat. Siksikan ang byahe ng jeep. Mainit at maalinsangan.

Nakataupo sa dulo malapit sa estribo si Patrick. Suot niya ang kanyang puting uniporme. Isa siyang Medical Student sa isang prestihiyosong unibersidad. Pagod siya galing sa duty at nagre-review para sa exam.

Sa isang kanto, pumara ang jeep. Sumakay ang isang matandang lalaki.

Pag-akyat pa lang nito, kumalat agad ang isang napaka-panghi at masangsang na amoy. Amoy imburnal. Amoy dumi ng tao.

Naka-suot ang matanda ng boots na putikan, lumang raincoat na may mantsa ng itim na likido, at sombrero at face mask na halos takpan na ang buong mukha niya.

“Pwe! Ano ba ‘yan! Ang baho!” reklamo ng isang ale sabay takip ng panyo sa ilong.

“Manong, naglinis ka ba ng kanal? Nakakasulasok!” sigaw ng driver.

Si Patrick, na sensitibo sa amoy dahil sa pagiging med student, ang pinaka-nairita.

“Manong,” sita ni Patrick nang malakas at may halong pandidiri. “Excuse me po. Hindi po ba kayo nahihiya? Public transport ito. Ang baho niyo po. Unhygienic ‘yan! Maraming bacteria ang dala niyo. Medical student ako kaya alam ko na health hazard kayo dito!”

Nagbulungan ang mga pasahero. “Oo nga! Paalisin niyo na!”

Yumuko ang matanda. Nanginginig ang kamay nitong puno ng kalyo at itim na dumi.

“P-Pasensya na po… nagmamadali lang po akong umuwi… wala na po kasi akong pambayad sa tricycle…” garalgal na boses ng matanda sa likod ng mask.

“Wala kaming pakialam!” bulyaw ni Patrick. “Bumaba na lang kayo! Masusuka kami sa inyo eh! Konting delikadesa naman!”

Dahil sa hiya at sa init ng ulo ng mga pasahero, dahan-dahang tumayo ang matanda.

“Sige po… pasensya na po talaga… bababa na po ako…”

Habang pababa ang matanda, nasagi ng siko niya ang bakal ng jeep. Dahil sa pagmamadali at panginginig, nahulog ang kanyang lumang plastic ID holder mula sa bulsa ng kanyang polo.

KLAK.

Bumagsak ito sa tapat ng sapatos ni Patrick.

Bumaba na ang matanda at naglakad palayo, nakayuko sa gitna ng init ng araw.

“Hay salamat, nawala din ang amoy,” irap ni Patrick.

Pinulot ni Patrick ang nahulog na ID. Balak sana niyang itapon sa labas.

Pero nang tignan niya ang picture at pangalan sa ID, tumigil ang tibok ng puso niya. Nanlamig ang buong katawan niya. Namutla siya na parang bangkay.

Ang nakasulat sa ID:

MALABANAN SEPTIC TANK SERVICES
Position: Poso Negro Cleaner / Excavator
Name: RICARDO M. SANTOS

Napatingin si Patrick sa picture. Kahit luma na, kilalang-kilala niya ang mukha.

Tatay niya.

Si Mang Ricardo.

Biglang nag-flashback sa utak ni Patrick ang usapan nila kagabi.

“Pa, kailangan ko na po ng P20,000 bukas. Exam week na po. Hindi ako makakakuha ng exam kapag wala akong permit.”

Sabi ng Tatay niya noon: “Huwag kang mag-alala anak. Gagawan ni Papa ng paraan. Kahit anong trabaho papasukin ko. Basta mag-aral ka lang mabuti. Magiging doktor ka.”

Kaya pala amoy imburnal. Kaya pala amoy dumi ng tao.

Ang tatay niya, lumusong sa Poso Negro. Naglimas ng dumi ng ibang tao. Nagtiis sa baho at sakit ng katawan… para lang kitain ang perang pang-tuition niya.

At siya… ang sarili niyang anak… ang nagtaboy sa kanya pababa ng jeep.

“P-Pa…” bulong ni Patrick.

“Para!!! Manong para!!!” sigaw ni Patrick habang umiiyak.

“Bawal bumaba dyan boy!”

“PARA SABI EH!!!”

Tumalon si Patrick sa jeep kahit umaandar pa ito. Wala siyang pakialam kung madumihan ang puti niyang uniporme.

Tinakbo niya ang kalsada. Hinanap niya ang matandang nakayuko na naglalakad sa initan.

“PAPA!!!” sigaw ni Patrick.

Lumingon ang matanda. Tinanggal nito ang maskara. Si Mang Ricardo nga. Gulat na gulat.

“Patrick? Anak? Bakit ka nandito? Huwag kang lumapit, mabaho ako—”

Hindi na pinatapos ni Patrick ang sasabihin ng ama.

Niyakap niya ito nang mahigpit. Mahigpit na mahigpit.

Niyakap niya ang amoy imburnal na damit. Niyakap niya ang dumi. Niyakap niya ang sakripisyo.

“Anak! Madudumihan ang uniporme mo! Mapapagalitan ka ng doktor!” nag-aalalang sabi ni Mang Ricardo, pilit na kumakawala.

“Wala akong pakialam Pa!” humagulgol si Patrick sa gitna ng kalsada. “Sorry Pa! Sorry! Hindi ko nakilala na ikaw ‘yun! Ang sama-sama kong anak! Sorry kung pinababa kita! Sorry kung nandiri ako!”

Napaluha si Mang Ricardo. “Anak… okay lang ‘yun… sanay naman ako. Basta makapagtapos ka, kahit lumangoy pa ako sa dumi araw-araw, kakayanin ko.”

Lalong naiyak si Patrick. Kinuha niya ang kamay ng ama at nagmanong.

“Pa, simula ngayon, hindi ka na sasakay ng jeep mag-isa. Sasabay ako sa’yo. Ipagmamalaki kita. Dahil ikaw ang pinakamalinis at pinaka-marangal na tao sa paningin ko.”

Pinagtinginan sila ng mga tao, kasama na ang mga pasahero sa jeep na dumaan ulit. Nakita nila ang “maarteng” medical student na yakap-yakap ang “mabahong” matanda.

Sa araw na iyon, natutunan ni Patrick na ang baho ng trabaho ng ama ay siya ring pabango ng kanyang tagumpay. Ang dumi sa kamay ng tatay niya ang nagpapakintab sa kinabukasan niya.