Araw ng graduation sa isang kilalang unibersidad.
Punô ang gymnasium ng mga estudyante at pamilya. Makikita ang mga magulang na naka-barong at filipiniana, may suot na mamahaling relo at alahas. Halos lahat ay abala sa pagkuha ng litrato gamit ang pinakabagong smartphones habang masayang nag-uusap.
Sa gitna ng lahat ng iyon ay si Angelica.
Suot niya ang toga, at sa dibdib niya ay nakasabit ang sash na may nakasulat na Cum Laude.
Sa tabi niya ay isang matandang babae—si Nanay Ising.
Simple lang ang suot nito: isang lumang Sunday dress na bahagyang kupas na ang kulay at sapatos na halatang matagal nang ginagamit. Wala itong alahas, wala ring make-up—tanging ngiti lang habang tinitingnan si Angelica.
Si Nanay Ising ang kasambahay na nag-alaga kay Angelica mula noong sanggol pa siya, matapos siyang iwan ng kanyang tunay na mga magulang.
Habang naghihintay sila ng tawag sa pangalan ni Angelica, may lumapit na kaklase—si Bea, kilala sa pagiging matapobre.
“Angelica,” sabi nito habang nakangisi.
“Nasaan ang parents mo? Bakit yung maid niyo ang kasama mo?”
Napatingin ang mga kaibigan niya kay Nanay Ising.
“Sayang naman yung Cum Laude mo,” dagdag ni Bea. “Wala man lang presentable na aakyat sa stage kasama mo.”
Nagkatinginan ang grupo niya at napatawa.
Namula si Angelica. Hindi siya makasagot.
Narinig iyon ni Nanay Ising.
Unti-unti nitong binitawan ang braso ni Angelica.
“Anak…” mahina niyang sabi. “Dito na lang ako sa baba. Nakakahiya sa mga kaklase mo. Antayin na lang kita.”
Sa sandaling iyon, napansin ni Angelica ang mga kamay ng matanda.
Magaspang.
May mga kalyo.
Mga kamay na naglaba ng damit ng ibang tao, nagplantsa buong gabi, at naglinis ng mga sahig para lang may maipambayad sa tuition niya.
Ilang taon na rin ang ginugol ng mga kamay na iyon para sa kanya.
Biglang umalingawngaw ang boses ng announcer.
“ANGELICA CRUZ… CUM LAUDE!”
Nagpalakpakan ang buong gymnasium.
Maraming ulo ang lumingon para makita kung sinong magulang o VIP ang sasama sa kanya sa stage.
Humakbang si Angelica papunta sa hagdan.
Pero bigla siyang tumigil.
Lumingon siya.
Nakita niyang si Nanay Ising ay dahan-dahang umaatras papunta sa gilid ng gym, parang gustong mawala sa mata ng lahat.
Sa isang iglap, tumakbo si Angelica pabalik.
Hinawakan niya ang magaspang na kamay ng matanda.
“Hindi po,” sabi niya habang nanginginig ang boses.
“Hindi po kayo mananatili sa baba.”
Napatingin si Nanay Ising sa kanya, naguguluhan.
“Anak… nakakahiya—”
“Hindi po,” sagot ni Angelica habang mahigpit ang hawak sa kamay niya.
“Kung wala po kayo… wala rin ako dito.”
Tahimik na tahimik ang gymnasium habang inaakay niya ang matanda papunta sa stage.
Walang nagsasalita.
Walang tumatawa.
Tanging tunog ng mga hakbang nila ang maririnig.
Pagdating sa gitna ng stage, tinanggap ni Angelica ang diploma niya.
Pagkatapos, kinuha niya ang mikropono.
“Maraming salamat po sa lahat ng bumati sa akin,” sabi niya habang nanginginig ang boses.
“Totoo po… Cum Laude ako ngayon.”
Sandaling tumigil siya bago tumingin kay Nanay Ising.
“Pero kung may dapat pong tawaging tunay na honor student dito… siya po iyon.”
Namilog ang mga mata ng mga tao.
“Siya po ang nagpalaki sa akin. Siya ang nagtrabaho nang walang pahinga para makapag-aral ako. Siya ang nagbigay sa akin ng buhay na meron ako ngayon.”
Unti-unting napuno ng luha ang mga mata ng mga tao sa audience.
“Hindi po siya ‘katulong’ sa paningin ko.”
Mahigpit niyang hinawakan ang kamay ng matanda.
“Siya po ang tunay kong nanay.”
Sa sandaling iyon, biglang tumayo ang isang tao sa audience at nagsimulang pumalakpak.
Sinundan ito ng isa pa.
Hanggang sa tumayo ang buong gymnasium sa isang malakas na standing ovation.
Habang si Bea at ang mga kaibigan niya ay tahimik na nakaupo, hindi makatingin sa stage.
At si Nanay Ising—
umiiyak habang yakap si Angelica.