NAGPANGGAP NA “ENGLISH ONLY” ANG BALIKBAYAN PARA HINDI MAUTANGAN, PERO BUKING SIYA NANG MAPASIGAW NG “ARAY KO PO!” NANG MATAPILOK SA HARAP NILA
Dumating sa Barangay Masigla ang bagong uwi na OFW galing Amerika na si Aling Vangie—o dapat daw tawaging “Ms. Vanessa.” Dalawang taon lang siyang nawala bilang caregiver sa California, pero pagbaba niya ng van, daig pa niya ang ipinanganak sa New York.
Naka-winter coat kahit 34 degrees ang init, naka-shades na kasing laki ng pinggan, at naka-heels na limang pulgada ang taas.
Nag-abang ang mga kapitbahay. Kilala kasi ang pamilya ni Vangie na madaling lapitan, at syempre, target ng mga “nangangailangan.”
Unang lumapit si Aling Marites, ang presidente ng “Samahan ng mga Gipit.”
“Mareng Vangie! Welcome back! Musta na? Baka naman may chocolate ka dyan o kaya pampagawa ng bubong namin?” banat agad ni Marites.
Inayos ni Vangie ang kanyang shades at nagsalita nang may twang na galing sa ilong.
“Oh my gosh! Who are you? Do I know you?” maarteng sagot ni Vangie. “I’m sorry, I cannot understand Tagalog anymore. My brain is fully adjusted to English. It’s so hard to switch back, you know?”
Napakamot ng ulo si Marites. “Ha? Mare, dalawang taon ka lang nawala! Tayo magkaklase nung elementary!”
“Elementary? What is that?” irap ni Vangie. “Please, speak in English if you want to borrow money. If not, get out of my way. It’s so dusty here! Eww!”
Umatras ang mga kapitbahay. Nagbulungan sila.
“Grabe naman si Vangie, English speaking na! Hindi na natin mauutangan ‘yan, nosebleed aabutin natin!”
Tuwang-tuwa si Vangie sa isip niya. Effective! Walang mangungutang, walang hihingi ng pasalubong. Ligtas ang dollars niya.
Para lalong ipamukha ang kanyang pagiging “Amerikana,” naglakad si Vangie sa gitna ng kalsada papunta sa bahay nila. Rampa kung rampa. Catwalk. Kumakaway pa siya na parang Miss Universe, pero panay “Hi! Hello! No touch please!” ang sinasabi.
Hindi niya napansin na ang kalsada sa Barangay Masigla ay hindi sementado lahat. May malaking lubak sa gitna na tinakpan lang ng plywood.
Dahil sa taas ng heels niya at sa kapal ng shades niya…
SHOOOT!
Tumusok ang takong niya sa butas ng plywood. Nawalan siya ng balanse.
Ang slow motion na pagbagsak ni Vangie ay sinundan ng isang napakalakas at napaka-lutong na sigaw na umalingawngaw sa buong barangay:
“ARAY KO POOOO! ANG SAKIT! PUKTOK ANG SAKONG KO! INA KOOO!”
Tumahimik ang paligid.
Si Aling Marites, nanlaki ang mata. Ang mga tambay, napatigil sa pagigitara. Pati ang asong tumatahol, tumahimik.
Nakatadlak si Vangie sa lupa, hawak ang namamagang paa. Yung English accent niya, biglang naglaho.
“Teka,” sabi ng isang tambay. “Tagalog ‘yun ah?”
Lumapit si Marites, nakangisi.
“Ms. Vanessa? Are you okay? O gusto mo itanong ko… Masakit ba, Mare?”
Namula si Vangie. Hiyang-hiya siya. Hindi niya mapanindigan ang English dahil sa sobrang sakit ng sprain niya.
“M-marites…” naiiyak na sabi ni Vangie, bumalik sa normal na boses.
“Tulungan mo naman ako! Masakit talaga! Baka nabali ang buto ko!”
Nagtawanan ang buong barangay.
“Ayun! Bumalik din ang dila!” kantiyaw ng mga kapitbahay. “Akala namin ‘Oh my gosh’ lang ang alam mo, may ‘Ina ko’ rin pala!”
Walang nagawa si Vangie kundi magpatulong. Binuhat siya ng mga tambay (na tinaboy niya kanina) papasok sa bahay.
Habang hinihilot siya ng manghihilot (na inutangan niya ng serbisyo dahil wala pa siyang barya), hindi na siya nag-English.
“Aray! Dahan-dahan naman po, Manang!” sigaw ni Vangie.
“Oh,” sagot ng manghihilot.
“Take it easy? Or dahan-dahan? Choose your language, Ma’am.”
Tawanan ulit ang lahat.
Mula noon, hindi na nag-inarte si Vangie. Narealize niya na kahit anong galing mo mag-English para makaiwas sa utang…
Kapag nasaktan ka na, lalabas at lalabas pa rin ang katotohanan—
na ikaw ay Pinoy na marunong sumigaw ng “Aray!” kapag natatapilok sa lubak ng buhay. 😆🇵🇭