MATAGAL NA AKONG PRINCIPAL NG ISANG ESKWELAHAN — HINDI KO INAASAHAN ANG NAKITA KO SA HULING ARAW KO SA PAARALAN

MATAGAL NA AKONG PRINCIPAL NG ISANG ESKWELAHAN — HINDI KO INAASAHAN ANG NAKITA KO SA HULING ARAW KO SA PAARALAN

Dalawampu’t pitong taon na akong principal sa San Rafael Elementary School. Ilang henerasyon na ng mga bata ang dumaan sa harapan ko—mga batang dati kong nakikitang may sipon, ngayon ay mga guro, doktor, at pulis na. Pero ngayong araw, ito na ang huli. Ang huling araw ko bilang principal.

Habang pinagmamasdan ko ang lumang gusali ng paaralan, naramdaman kong parang kahapon lang noong unang araw ko rito—kabado, puno ng pangarap, at may apoy ng pag-asa sa dibdib. Ngunit ngayon, ang apoy na iyon ay unti-unting nagiging abo ng mga alaala.

Tahimik ang paligid. Wala pa ang mga guro. Tanging huni ng mga maya at lagaslas ng dahon ng mangga sa harap ng opisina ang maririnig. Huminga ako nang malalim. “Salamat, San Rafael,” mahina kong sambit.

Habang nag-aayos ako ng mga lumang papeles at lumang litrato, napansin ko ang isang sobre sa ilalim ng mesa. Luma na ito, kulay dilaw, at may nakasulat na: Para kay Principal Liza — huwag buksan hangga’t hindi mo na kailangan umalis.

Napakunot noo ako. Walang lagda. Wala ring petsa. Binuksan ko ito at natagpuan ko ang isang liham—mula sa isang batang nagsulat ng “Grade 3 – 2007”.

> “Ma’am Liza, salamat po kasi tinulungan niyo akong magbasa kahit pinagtatawanan ako noon. Sabi niyo, ‘wala sa talino ang tagumpay, nasa puso’. Balang araw po, babalik ako rito para magpasalamat. Pangako.”

— Ronald

Napalunok ako. Ronald… Ronald! Naalala ko siya. Ang batang laging may sugat sa tuhod, laging may dalang sirang bag, at madalas ma-bully. Ngunit siya rin ang batang araw-araw kong tinuturuan magbasa bago magsimula ang klase.

Ngunit matapos ang Grade 6, hindi ko na siya muling nakita. Sabi ng mga guro, lumipat daw siya ng lugar. Minsan, narinig kong naglayas pa raw. Ilang beses ko siyang hinanap sa listahan ng alumni, pero ni minsan ay hindi siya nagpakita.

At ngayon, sa mismong huling araw ko, bakit parang bumalik ang lahat ng alaala?

Ilang minuto pa, may kumatok sa pinto ng opisina.
“Pasok po,” sabi ko.

Isang lalaking nakaputing polo, may dalang bouquet ng bulaklak, at may ngiti na parang pamilyar.
“Ma’am Liza?” sabi niya.

Tumango ako. “Oo. Ikaw?”

“Ma’am… ako po si Ronald.”

Parang tumigil ang mundo ko. Ang batang Ronald na dati kong pinapagalitan kapag nahuhuling naglalaro sa ulan—nakatayo ngayon sa harap ko, matangkad, malinis manamit, at may mga matang puno ng pasasalamat.

“Ronald…” halos pabulong kong nasabi. “Ikaw nga ba ito?”

“Opo, Ma’am. Ako po ‘yung batang hindi marunong bumasa dati. ‘Yung palaging pinagtatawanan. Naalala niyo po sabi niyo, huwag akong susuko?”

Napangiti ako habang bumubuhos ang luha ko. “Paano ko makakalimutan? Iyon ang araw na una kang nakabasa ng buong pangungusap.”

Tumawa siya. “Oo nga po. ‘Ang araw ay sumisikat sa silangan.’”

Pareho kaming natawa, pero pagkatapos ay nanahimik kami. Ramdam ko ang bigat ng emosyon sa pagitan naming dalawa.

“Ma’am,” wika niya, “dumating ako dito kasi gusto kong tuparin ‘yung pangako ko sa liham. Gusto kong magpasalamat. Dahil sa inyo, tinuloy ko ang pangarap ko. Hindi po ako naging doktor o pulis… pero naging guro po ako.”

Napatakip ako ng bibig. “Guro?”

“Opo. At ngayon po, gusto kong ipakita sa inyo ‘yung appointment letter ko. Ako na po ang papalit sa inyo bilang principal ng San Rafael Elementary.”

Hindi ko na napigilang mapahagulgol. Hindi dahil sa lungkot, kundi sa sobrang tuwa. Ang batang tinuruan kong magbasa—ang batang minsan ay itinuring ng iba na walang pag-asa—ngayon ay siyang magpapatuloy ng paaralang minahal ko.

Lumapit siya, iniabot ang mga bulaklak, at mahina niyang sinabi, “Salamat po, Ma’am Liza. Kung hindi dahil sa inyo, baka wala ako rito. Lahat ng bata ay kailangan lang ng isang taong maniwala sa kanila. At kayo po ‘yon para sa akin.”

Yumakap ako sa kanya. Matagal. Tahimik. Punô ng pagmamahal at pag-asa.

Paglabas ko ng opisina, nakita kong nakatayo ang lahat ng guro at estudyante, may dalang banner: “Salamat, Ma’am Liza! Ang puso ng San Rafael!”

At doon, sa gitna ng ingay, sigawan, at palakpakan, tumingin ako sa langit. “Salamat, Diyos ko,” bulong ko, “binigyan mo ako ng pinakamagandang pamamaalam.”

Habang naglalakad ako palayo sa gate, nilingon ko muli ang paaralan. Sa pinto ng opisina, nakasabit na ang bagong karatula:

PRINCIPAL: RONALD D. VILLARUEL

Ngumiti ako, at sa wakas, tahimik kong nasabi sa sarili ko—
“Ang bawat wakas ay simula rin ng panibagong kwento.”