ISANG RESPONSABLENG KUYA ANG HALOS MAPABAYAAN ANG SARILI SA KAKATRABAHO PARA MAPAG-ARAL ANG MGA KAPATID, PERO NAPALUHOD SIYA SA IYAK NANG MAKITA NA ANG TUITION NA PINADADALA NIYA AY GINAGASTOS LANG PALA SA LUHO AT BISYO HABANG SIYA AY NAGTITIIS SA SARDINAS
Sa isang masikip na boarding house sa Maynila, nakatira si Mateo, 32-anyos. Ang kanyang kwarto ay kasinlaki lang ng isang banyo, mainit, at puno ng mga ipis. Sa kanyang maliit na mesa, nakahain ang kanyang hapunan gabi-gabi: isang latang sardinas na hinati niya sa dalawang kainan, at kaning malamig.
Payat na si Mateo. Ang kanyang mga kamay ay puno ng kalyo at sugat mula sa pagbubuhat ng semento sa construction site. Ang kanyang damit ay limang taon na niyang ginagamit, kupas na at may mga butas. Pero tuwing tinitignan niya ang litrato ng kanyang dalawang nakababatang kapatid na sina Rico at Gina na nasa probinsya, napapangiti siya.
“Konti na lang,” bulong ni Mateo sa sarili habang sumusubo ng sardinas. “Gagraduate na si Rico ng Engineering, si Gina naman ng Nursing. Sulit lahat ng gutom ko.”
Buwan-buwan, halos 90% ng sahod ni Mateo ay ipinapadala niya sa probinsya. Ang tinitira lang niya sa sarili niya ay pambayad sa upa at pamasahe. Wala siyang bisyo. Wala siyang bagong gamit. Tinitiis niya ang pangungutya ng mga katrabaho na “kuripot” daw siya, dahil alam niyang para ito sa kinabukasan ng mga kapatid niya.
Isang araw, bago ang graduation ni Rico, nagdesisyon si Mateo na umuwi nang walang pasabi. Gusto niyang sorpresahin ang mga kapatid. Gusto niyang makita ang toga na pinaghirapan niya. Nag-overtime siya ng isang buwan para makaipon ng pamasahe sa bus at pambili ng konting pasalubong—isang bucket meal ng manok na alam niyang paborito nila.
Mahaba ang byahe. Walong oras sa bus. Gutom at pagod si Mateo, pero excited siya.
Pagdating niya sa kanilang barangay, gabi na.
Habang naglalakad siya papalapit sa kanilang bahay, nakarinig siya ng malakas na tugtugan. May videoke. May tawanan.
“Baka nagce-celebrate na sila ng graduation,” isip ni Mateo, napangiti.
Pero nang sumilip siya sa bintana, gumuho ang mundo niya.
Nakita niya si Rico at Gina. Hindi sila nag-aaral. Hindi rin sila naghahanda para sa graduation.
Naka-setup ang isang inuman. Si Rico ay may hawak na mamahaling Imported Liquor. Naka-suot ito ng branded na sapatos at relo. Si Gina naman ay may hawak na pinakabagong iPhone, nagse-selfie kasama ang mga barkada habang may sigarilyo sa kabilang kamay.
Page: SAY – Story Around You | Original story.
Narinig ni Mateo ang usapan nila.
“Pare, ang ganda ng sapatos mo ah! Original ba ‘yan?” tanong ng barkada ni Rico.
“Oo naman!” pagyayabang ni Rico sabay tungga ng alak. “Padala ‘yan ng uto-uto kong Kuya sa Maynila! Sabi ko kailangan ko ng safety shoes para sa OJT, ayun nagpadala agad ng 10k! Tanga talaga ‘yun!”
Nagtawanan sila.
“Ako nga rin eh,” dagdag ni Gina habang binubugahan ng usok ang hangin. “Sabi ko may Medical Mission kami, hiningian ko ng 15k. Ayun, pambili ko ng cellphone. Ang daling bolahin nun! Basta sabihin mong para sa school, bigay agad! Hindi niya alam, dalawang taon na akong tumigil sa pagpasok!”
Nabitiwan ni Mateo ang bucket meal na dala niya.
BLAG.
Natigilan ang mga nasa loob. Lumingon sila sa bintana.
Dahan-dahang pumasok si Mateo sa pinto. Ang mukha niya ay basa ng luha, pero ang mata niya ay nag-aapoy sa galit.
“K-Kuya?” namutlang sabi ni Rico. Ibinaba niya agad ang alak. Itinago ni Gina ang cellphone sa likod niya.
Tinignan ni Mateo ang mga kapatid niya mula ulo hanggang paa. Tinignan niya ang mga mamahaling gamit, ang alak, ang pulutan na lechon.
At naalala niya ang sardinas niya kagabi. Naalala niya ang gutom niya. Naalala niya ang mga araw na naglakad siya pauwi dahil wala siyang pamasahe.
“Kuya, surprise! Nandito ka pala!” nauutal na bati ni Gina, trying to act innocent. “Nag-celebrate lang kami kasi…”
“Celebrate?” mahina pero madiin na tanong ni Mateo. “Celebrate ng ano? Ng panloloko niyo sa akin?”
Lumapit si Mateo sa mesa at tinabig ang mga bote ng alak. Basag!
“Dalawang taon…” hagulgol ni Mateo. “Dalawang taon akong kumakain ng sardinas! Dalawang taon akong hindi bumibili ng brief at sando kasi inuuna ko kayo! Nagkandakuba ako sa semento! Tapos ito? Ito ang madadatnan ko?!”
“Kuya, explain namin…”
“Wala kayong ie-explain!” sigaw ni Mateo. “Narinig ko lahat! Tinawag niyo akong tanga! Uto-uto! Tama kayo! Napakatanga ko kasi nagpakamatay ako magtrabaho para sa mga linta!”
Kinuha ni Mateo ang bagong cellphone ni Gina at ibinalibag ito sa dingding. Wasak.
“Binayaran ko ‘yan ng dugo at pawis ko!” iyak ni Mateo. “Simula ngayon, wala na kayong makukuha sa akin. Kahit singko! Bahala kayo sa buhay niyo!”
Tumalikod si Mateo at naglakad palabas.
“Kuya! Wag! Wala kaming pangkain!” habol ni Rico, umiiyak na ngayon.
“Edi ibenta niyo ‘yang mga sapatos at relo niyo!” sigaw ni Mateo nang hindi lumilingon. “Matuto kayong magtrabaho! Tapos na ako sa pagiging alipin niyo!”
Bumalik si Mateo sa Maynila nang gabing iyon din. Masakit ang puso niya, pero gumaan ang pakiramdam niya.
Mula noon, hindi na nagpadala si Mateo. Nalaman niya na napilitang magtrabaho sa fast food si Rico at naging saleslady si Gina para mabuhay. Naranasan nila ang hirap na dinanas ng kuya nila.
Si Mateo naman, sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, ay pumasok sa isang restaurant. Umorder siya ng Steak. Binili niya ang sapatos na gusto niya. Inalagaan niya ang sarili niya.
Natutunan niya na ang pagtulong ay may hangganan. At hindi masamang unahin ang sarili, lalo na kung ang mga tinutulungan mo ay hindi marunong magpahalaga sa sakripisyo mo. Ang pagiging “responsableng kuya” ay hindi nangangahulugang magpapaka-martir ka para sa mga taong ginagamit ka lang.