PINALAYAS KO ANG LOLA KO SA AKING KASAL DAHIL SA DALA NIYANG MARUMING SUPOT NG MGA MANI—DALAWANG ARAW PAGKATAPOS NIYANG PUMANAW, BINUKSAN KO ITO AT HINDI KO NAPIGILANG MAPALUHOD
Noong araw ng kasal ko, lahat ay perpekto. Ang mga bulaklak, ang musika, ang mga ilaw—lahat ay eksaktong gaya ng pinangarap ko. Ako si Andrea, at iyon ang araw na matagal ko nang hinihintay. Ngunit hindi ko akalaing sa mismong araw na iyon, gagawa ako ng isang desisyong babago sa buo kong buhay.
Pagpasok ni Lola Pilar sa venue, ramdam ko agad ang mga matang nakatingin sa kanya. Suot niya ang lumang bestidang kulay abong naluma na sa panahon, at sa kamay niya ay may isang supot—maruming supot ng mga mani. Nilingon-lingon ng mga bisita, may mga narinig pa akong mahihinang tawa.
“Lola…” sabi ko, pilit na ngumingiti. “Ano po ‘yan?”
“Regalo ko sa’yo, apo,” nakangiti niyang sagot. “Ito ang mga mani na itinanim ng lolo mo. Binigay niya sa akin noong unang ani namin, at gusto kong ibigay sa’yo ngayon, sa kasal mo.”
Ngunit sa halip na maantig ako, nainis ako. Nakita kong dumudungis ang supot sa magandang puting mesa, at may ilang bisitang nagtatakip ng ilong dahil amoy lupa raw. Sa isip ko, sa dami ng bisita, ito pa talaga ang dadalhin niya?
“Lola, hindi po ito ang oras para diyan!” bulong kong may diin. “Ang dumi niyan! Hindi niyo man lang nilinis!”
“Tingin mo ba marumi ito, apo? Ginto ang laman nito sa puso ko,” sabi niya, sabay hawak sa kamay ko. Ngunit agad kong binawi ang kamay ko.
“Lola, please. Nakakahiya. Pakitago na lang po ‘yan. O kung pwede, pakilabas muna ng venue.”
Natahimik siya. Kita ko ang sakit sa kanyang mga mata, pero ngumiti pa rin. “Pasensya na, apo. Hindi ko sinasadya.”
At bago pa siya makasagot muli, lumapit ang coordinator ko at mahinahong sinabing, “Ma’am, gusto niyo po bang tulungan namin si nanay palabas?”
At doon… doon ko ginawa ang bagay na hinding-hindi ko mapapatawad sa sarili ko. Tumango ako. Pinatanggal ko si Lola sa sarili kong kasal.
Umalis siyang tahimik, dala pa rin ang maruming supot ng mga mani. Hindi man lang siya lumingon.
—
Dalawang araw matapos ang kasal, habang nag-aayos kami ng mga natirang gamit, tumawag ang pinsan kong si Liza—umiiyak.
“Andrea… wala na si Lola. Inatake daw sa puso kagabi.”
Parang biglang natanggal ang lahat ng tunog sa paligid ko. Ang mga mata ko, biglang nabigatan. Hindi ako nakapagsalita. Hindi ko siya nakausap. Hindi man lang ako nakahingi ng tawad.
Pagkatapos ng libing, umuwi ako sa bahay niya. Sa tabi ng kanyang kama, nakita ko ang supot ng mani na dinala niya sa kasal. Nakasulat sa ibabaw ng papel:
“Para kay Andrea. Mula kay Lolo at Lola.”
Nang binuksan ko ito, napahawak ako sa bibig ko. Sa loob ng supot, may mga tuyong mani—oo, marumi nga, pero sa ilalim, may maliit na kahon. Dahan-dahan ko itong binuksan.
Sa loob nito, may lumang singsing na may ukit na pangalan ko at petsa ng kasal namin. May isang maliit na papel din, sulat kamay ni Lola:
> “Apo, ito ang singsing na ginawa ng Lolo mo gamit ang unang benta ng mga mani natin. Gusto naming maging simbolo ito ng pagmamahalan ninyo—simple, pero totoo.
Huwag mong ikahiya ang mga bagay na mukhang marumi sa labas. Minsan, doon nakatago ang pinakapurong kayamanan.”
Nang mabasa ko ‘yon, bumigay ako. Lumuhod ako sa sahig, yakap ang supot, umiiyak ng walang tigil. Ang maruming supot na ikinahiya ko noon—iyon pala ang pinakamahalagang bagay na dala niya para sa akin.
Mula noon, tuwing makakakita ako ng mani, naaalala ko si Lola. Hindi ko man naibalik ang oras, pero natutunan kong ang tunay na ginto ay hindi kumikintab—minsan, nakabalot ito sa alabok ng mga taong nagmahal sa atin nang totoo.
At sa bawat kagat ko ng mani na itinanim ng aking lolo’t lola, nararamdaman ko na parang yakap pa rin nila ako.
Minsan, ang mga regalong mukhang walang halaga—sila ang magpapaalala sa atin kung gaano tayo kamahal ng mga taong pinakamasakit nating nasaktan.