NAGTAKA ANG MGA LALAKI NANG ISANG LOLA ANG PUMASOK SA TATTOO SHOP MAG-ISA, PERO TUMAHIMIK ANG BUONG KWARTO NANG IPATATTOO NIYA ANG HULING SULAT-KAMAY NG APO NIYANG SUNDALO BAGO ITO NAMATAY SA GYERA

NAGTAKA ANG MGA LALAKI NANG ISANG LOLA ANG PUMASOK SA TATTOO SHOP MAG-ISA, PERO TUMAHIMIK ANG BUONG KWARTO NANG IPATATTOO NIYA ANG HULING SULAT-KAMAY NG APO NIYANG SUNDALO BAGO ITO NAMATAY SA GYERA

Sabado ng gabi.

Maingay ang loob ng Ink City Tattoo Shop. Dumadagundong ang heavy metal na tugtog at amoy usok ng sigarilyo. Puno ito ng mga lalaking matitipuno, may piercings, at balot ng tattoo ang katawan.

Biglang bumukas ang pinto.

Tumigil ang tugtugan.

Napatingin ang lahat.

Pumasok ang isang matandang babae, si Lola Ester, 75 anyos. Naka-suot siya ng simpleng floral duster, puti ang buhok, at may bitbit na lumang pitaka. Mukha siyang galing sa simbahan.

“Lola?” tanong ng isang tambay na puno ng tattoo sa leeg. “Naliligaw po yata kayo? Botika po ba hanap niyo? Sa kabila po ’yun.”

Nagtawanan ang ilang lalaki.

“Hindi, iho,” mahinang sagot ni Lola Ester. “Dito talaga ang punta ko. Magpapa-tattoo ako.”

Lalong lumakas ang tawanan.

“Lupit ni Lola! Rakista!” kantiyaw ng isa. “Ano ipapalagay niyo, La? Skull? Dragon?”

Lumapit si Lola Ester sa counter kung saan nakaupo si Kiko, ang Head Artist. Malaki ang katawan ni Kiko at mukhang nakakatakot, pero mabait ito.

“La, masakit magpa-tattoo,” babala ni Kiko. “Manipis na po balat niyo. Baka himatayin kayo. Sigurado ba kayo?”

Tumango si Lola Ester.

“Kaya ko. Sanay ako sa sakit.”

“O sige po,” kamot-ulo na sabi ni Kiko. “Anong design? Rosas? Pangalan ng asawa niyo?”

Dahan-dahang binuksan ni Lola Ester ang kanyang pitaka.

Inilabas niya ang isang maliit na piraso ng papel.

Gusot-gusot ito, naninilaw, at may mantsa ng natuyong dugo sa gilid.

Inabot niya ito kay Kiko.

“Ito, iho. Gusto ko, gayang-gaya mo ang sulat-kamay na ’yan. Dito sa kaliwang braso ko.”

Kinuha ni Kiko ang papel.

Binasa niya ang nakasulat.

Natigilan siya.

Nawala ang angas niya.

Binasa niya ulit.

Napansin ng mga tambay na biglang tumahimik si Kiko.

“Pre, anong nakasulat?” tanong ng isa.

Huminga nang malalim si Kiko at tumingin kay Lola Ester.

“La… sigurado po kayo?”

“Oo,” sagot ni Lola, nangingilid ang luha. “’Yan ang huling sulat ng apo ko. Si Lt. Rico. Sundalo siya. Iyan ang papel na nakuha sa bulsa ng uniporme niya noong pinauwi ang bangkay niya galing Marawi.”

Tumahimik ang buong shop.

Wala nang tumatawa.

Pinasa ni Kiko ang papel sa mga kasama niya.

Ang nakasulat sa garalgal na sulat-kamay:

“La, wag ka na mag-alala,
Uuwi na ako bukas.
Luto ka ng Sinigang ha,
Mahal kita.”

Parang nabasag ang puso ng mga lalaking kanina ay maingay at siga.

Ang apo na nangakong uuwi, hindi na nakauwi nang buhay.

At ang sinigang na hiniling niya, hindi na niya natikman.

“Bakit niyo po ipapa-tattoo, La?” tanong ni Kiko habang inihahanda ang karayom.

“Kasi, iho…” pahid ni Lola sa luha niya. “Ang papel, naluluma. Ang tinta sa papel, kumukupas. Natatakot ako na balang araw, mabura ang sulat niya at makalimutan ko.

Gusto ko, nakaukit siya sa balat ko.

Para hanggang sa huling hininga ko, kasama ko siya.

Para pag namatay ako, dala-dala ko pa rin ang pangako niyang uuwi siya.”

Walang nagsalita.

Ang mga lalaking kanina ay maingay at siga, ngayon ay pasimpleng nagpupunas ng luha.

Sinimulan ni Kiko ang tattoo.

Bzzzzzzzt…

Bumaon ang karayom sa manipis na balat ni Lola Ester.

Masakit.

Dumugo nang kaunti.

Pero hindi siya dumaing.

Nakapikit lang siya.

Para sa kanya, ang sakit ng karayom ay wala kumpara sa sakit ng mawalan ng apo na pinalaki niya mula pagkabata.

Inabot ng isang oras.

Gayang-gaya ni Kiko ang bawat kurba ng sulat-kamay.

Pagkatapos, nilinis niya ang tattoo at ipinakita sa salamin.

Napahagulgol si Lola Ester.

Nasa braso niya na ang mga salitang:

“La, wag ka na mag-alala,
Uuwi na ako bukas.
Luto ka ng Sinigang ha,
Mahal kita.”

Hinaplos niya ito at hinalikan, na para bang niyayakap ang kanyang yumaong apo.

“Salamat… salamat…” iyak niya.

Dumukot siya sa pitaka para magbayad.

Hinawakan ni Kiko ang kamay niya at umiling.

“Huwag na po, La,” sabi niya nang may buong respeto. “Libre na po ito.”

“Pero negosyo niyo ito…”

“La,” singit ng isang lalaking kanina ay maingay, “sagot na po namin. Para po ’yan sa apo niyo.

Saludo po kami sa kanya.”

Tumayo ang lahat sa loob ng shop.

Mga gangster.

Mga rocker.

Mga maton.

Sabay-sabay silang sumaludo kay Lola Ester.

Lumabas si Lola Ester ng tattoo shop na magaan ang loob.

Hindi na lang papel ang hawak niya. Dala na niya ang alaala ng apo niya—

nakaukit hindi lang sa kanyang puso, kundi pati sa kanyang pagkatao, habambuhay.