Bigo na naman si Julio.
Kakalabas lang niya sa ika-sampung job interview, at sa bawat pagkakataon, pareho lang ang sagot: “Don’t call us, we’ll call you.” Pakiramdam niya, wala siyang kwenta. Parang isang sirang produkto na walang gustong bilhin.
Umuwi siya sa kanilang lumang bahay sa probinsya na bagsak ang balikat. Natagpuan niya ang kanyang ama, si Mang Berting, nakaratay sa banig dahil sa malubhang sakit. Hinihintay na lang nito ang kanyang huling hininga.
“Julio…” mahina ang tinig ng matanda.
Lumapit si Julio at hinawakan ang kamay ng ama. “Tay, nandito na ako. Pasensya na po, wala pa rin akong trabaho.”
Umiling si Mang Berting at kumuha ng maliit na bagay sa ilalim ng unan. Nakabalot ito sa lumang panyo.
“Anak, bago ako mawala, gusto kong ibigay sa’yo ito,” wika ng ama.
Binuksan ni Julio ang panyo. Sa loob nito ay isang relo—luma, kalawangin, basag ang salamin, at puno ng gasgas. Kung titingnan, para itong basurang napulot lang sa kanal.
“Tay, ano ‘to?” tanong ni Julio, nadismaya.
“Iyan ang relo na ibinigay sa akin ng Lolo mo,” paliwanag ni Mang Berting. “Gusto kong malaman mo ang halaga niyan bago maging sa’yo. Ngayon, dalhin mo ito sa pawnshop sa bayan. Itanong mo kung magkano nila bibilhin—huwag mong ibebenta. Itanong mo lang.”
Sumunod si Julio, kahit na labag sa loob. Pumunta siya sa sikat na Agencia de Empeño sa palengke.
Tinignan ng appraiser ang relo. Napangiti ito ng kaunti, halos nanghihinayang.
“Ser, seryoso ka?” sabi ng appraiser habang iniikot ang relo. “Luma na ito, kalawangin, at hindi na gumagana. Wala na kaming pakinabang dito.”
“Magkano niyo kukunin kung sakali?” tanong ni Julio.
“Bakal lang ang strap, sige, isang daan lang (₱100). Pang-meryenda lang,” sagot ng appraiser.
Umuwi si Julio na inis.
“Tay,” wika niya, “isang daan lang ang offer. Pinagtawanan pa ako.”
Ngumiti nang mahina si Mang Berting. “Okay lang. Ngayon, gawin mo ang huling utos ko. Dalhin mo ‘yan sa City Museum. Hanapin mo ang Curator o yung taga-tingin ng antique. Itanong mo kung magkano.”
“Sa museum, Tay? Mapapahiya lang ako,” reklamo ni Julio.
“Gawin mo na, anak. Para sa akin,” sabi ng ama.
Sumakay si Julio ng jeep papuntang lungsod. Pumasok siya sa malaking museo—tahimik, malamig, puno ng mamahaling painting at mga vase.
Hinanap niya ang Curator, isang matandang lalaki na naka-salamin at naka-suit.
“Sir, pinapatingin po ng Tatay ko…” mahinang sabi ni Julio habang inabot ang lumang relo.
Kinuha ng Curator ang relo. Sa una, wala siyang reaksyon. Ngunit nang ilabas niya ang loupe at tignan ang likod, nanlaki ang kanyang mga mata.
“Diyos ko…” bulong ng Curator.
Biglang naging abala ang matanda. Tumawag siya ng iba pang eksperto at sabay-sabay nilang sinuri ang relo.
Bumaling ang Curator kay Julio, nanginginig sa tuwa.
“Iho, alam mo ba kung ano ito?” tanong niya. “Ito ay Prototype Watch na ginawa noong World War II. Akala ng lahat ay nawasak na ang ganitong modelo. Iisa na lang ang natitira sa buong mundo… at hawak mo ito ngayon.”
“H-Ha?” gulat ni Julio. “Eh, kalawangin at basag po…”
“Ang kalawang ay lilinisin, ang salamin papalitan. Pero ang kasaysayan nito? Hindi matatawaran,” seryoso ang Curator. “Handa ang museo na bilhin ito sa iyo ngayon sa halagang Isang Milyong Piso (₱1,000,000). Ito ay isang masterpiece.”
Muntik nang matumba si Julio. Mula sa ₱100 sa pawnshop, naging ₱1,000,000 sa museo ang relo.
Tumakbo siya pabalik sa kwarto ng ama, luha sa mata.
“Tay! Totoo po! Isang milyon! Hindi sila makapaniwala!” sigaw niya.
Hinawakan ni Mang Berting ang kamay ng anak. Payapa ang mukha niya.
“Julio, makinig ka. Hindi ko ipinapunta sa museo para lang kumita. Gusto ko lang ipakita sa’yo na ang tunay mong halaga ay makikita lang sa tamang lugar.”
“Sa pawnshop, isa lang itong basura. Wala silang alam sa kasaysayan. Pero sa museo, isa itong yaman—dahil naiintindihan nila ang tunay na halaga.”
Hinaplos ng ama ang pisngi ni Julio.
“Ganoon ka rin, anak. Sa mga taong hindi nakikita ang galing mo, huwag kang magagalit. Ibig sabihin lang, hindi sila ang audience mo. Hanapin mo ang museo mo. Hanapin mo ang mga taong makakakita sa’yo bilang ginto, kahit pakiramdam mo ay kalawangin ka na.”
Iyon ang huling hininga ni Mang Berting.
Namatay siyang nakangiti, alam na naiwan niya sa anak ang pinakamahalagang mana: hindi ang milyong piso, kundi ang kumpiyansa sa sarili na hinding-hindi mananakaw ng kahit sino.
Mula noon, hindi na muling yumuko si Julio. Alam niya na sa tamang panahon at tamang lugar, siya ay isang masterpiece.